Imijulo Yesijuli

Izilimi zethu lapha eNingizimu Afrika uma uzibheka umusuka wazo, nokuphucuka kwezizwe - kuveza ukuthi sivela enyakatho. Ubudala besizwe ububona ngokuphucuka kwaso. Lento abathi yi-Bantu Migration ngama-anthropologist (abacwaninga ukuphila kwabantu emandulo) ikhona. Nayo i-carbon dating (ukuhlola ngamalahle ent'weni ukubona ukuthi yindala kangakanani) wubuchwepheshe okuphambili okugeja kancane eminyakeni wesikhali noma izinto ezakhiwa ngabantu. Ngakho-ke, noma kuthiwa baqamba amanga - sinabo ubuchwepheshe bokuthi singazibhekela nathi ukuthi baqamba amanga na. Vele, kwona loku esekuthiwa yi-Bantu Migration (kumbe i-Bantu Expansion) akulona lodwa uhambo lwabantu olake lenzeka emandulo, KADE sihamba zonke izingxenye nezikhotha lapha e-Afrika (KwaTu).  M'hlawumbe uma umuntu ekubuza ukuthi uke uye yini edolobheni uzothi "Yebo", akuvamise ukubuza ukuthi uye kangakhi. Nathi, uzothola ukuthi kade siyihamba iNingizimu Afrika kodwa kwabhek'wa uhambo lwethu olwen...

Naku engikubone kuleli sonto. Kade bekhankasa ukuthi igama elithi "makoti" lisuka kwisiBhunu, liqonde ukuthi " maak ons tee ." Kodwa kwakhishwa isichazamagama, kwavela obala.  Igama elithi "Makoti" (Makhoti) lisuka kwizilimi zesiThefuya nesiTekela, lifana negama elithi "Mkhozi" (Mukhozi) nam'hlanje.  Itshitshi lalishiya uzalo/umndeni ukuyoKHONZA (noma UKUKHOZA), seliwumfazi lisebenze ekwakheni umuzi womndeni elishadele kuwo. Umndeni wom'lisa akhiphe ilobolo ukubonga umndeni wetshitshi ukuthi badedele indondakazi yabo iyoba wumfazi komunye umuzi.  NgesiTsonga, nesiLala nesiPhuthi babethi wukukhota (ukukhonza), kwavela lapho elithi "makhoti".